De mysterieuze Nefertiti

Afgelopen weekend gaf Egyptoloog Aidan Dodson twee lezingen in Leiden voor de stichting Huis van Horus. De eerste lezing ging over Nefertiti, ‘de schone is gekomen’, vrouw van de controversiële koning Achnaton. In het begin van Achnaton’s carrière was hij nog niet getrouwd met Nefertiti, en werd hij afgebeeld naast de godin Maät (TT 55) of zijn moeder Teje (TT 192). Maar op den duur wordt Nefertiti zeer belangrijk en regeert ze mogelijk zelfs als koning. Op de sarcofaag van Achnaton (nu in de tuin van het Egyptisch Museum in Cairo), staat op de hoeken in plaats van de gebruikelijke vier beschermgodinnen vier keer Nefertiti afgebeeld. Het echtpaar krijgt in totaal zes dochters, waarvan er drie sterven tijdens een plaag die Egypte teisterde.

Aidan Dodson tijdens de lezing

Nefertiti was geen koningsdochter of -zuster, maar mogelijk de dochter van Eje (het hoofd van de strijdwagens en opvolger van Toetanchamon). DNA-studies uit 2010 lijken erop te wijzen dat Achnaton (als de mummie in KV 55 Achnaton is) en Nefertiti (als de vrouw gevonden in KV 35 Nefertiti is) volle broer en zus waren. Dodson wijst er echter op dat deze bevindingen nooit goed gepubliceerd zijn, en dat herhaaldelijke neef-nichthuwelijken hetzelfde genetische materiaal opleveren als een broer-zushuwelijk.

Lang werd gedacht dat Nefertiti ‘verdween’ na jaar 12 van de regering van Achnaton. Uit een inscriptie gevonden in steengroeves bij Deir Abu Hinnis blijkt echter dat ze in jaar 16 nog gewoon genoemd wordt.

Interessant is dat er beeltenissen verschijnen van twee koningen die elkaar verliefd aankijken (Berlijn ÄM 17813). Beide ‘heren’ dragen een koningskroon, de cartouches zijn echter niet ingevuld. In inscripties worden twee koningen genoemd die gelijktijdig regeerden: Achnaton en een zekere Smenchkare, maar ook Achnaton en een ‘Neferneruaten’. Lange tijd werden deze twee als één persoon gezien. Nu blijkt echter dat Neferneferuaten waarschijnlijk Nefertiti was, zoals ook te zien op de Berlijnse stèle. Veel materiaal uit Toetanchamon’s tombe was eigenlijk voor ‘Neferneferuaten Nefertiti’ bedoeld. Dodson benadrukt echter dat een enkele vondst de hele geschiedenis van deze zogenoemde ‘Amarna-periode’ weer op zijn kop kan zetten.

Stèle Berlijn ÄM 17813

Koningsbeelden ontdekt in Heliopolis

Van het Ministerie van Oudheden in Egypte

UPDATE: Het grote beeld behoort waarschijnlijk aan Psammetichus I! Lees het hier

In een voorstad van Cairo zijn twee grote koningsbeelden ontdekt door een Egyptisch-Duits team van archeologen. Het gaat om een kalkstenen beeld van Seti II en een kwartsieten beeld van vermoedelijk Ramses II. Op het tweede beeld zijn helaas geen inscripties gevonden. Het moet oorspronkelijk 8 meter hoog zijn geweest en lag ondergedompeld in grondwater. De beeldfragmenten zijn uit de modder getild met behulp van een graafmachine. Het beeld van Ramses II zal naar het Grand Egyptian Museum worden verplaatst, waar het tentoongesteld wordt vanaf 2018.

Sindsdien is er kritiek geuit op de manier waarop de beelden zijn opgegraven. Egyptoloog Zahi Hawass legt uit dat het om een problematische site gaat die te kampen heeft met moderne bebouwing en hoog grondwater. Ook geeft hij aan dat de werkmannen getraind zijn en jarenlange ervaring hebben. De Duitse archeoloog Dietrich Raue zegt bovendien dat er geen krasje gemaakt is tijdens het uit de grond halen van de beelden, maar dat de schade die te zien is al ontstaan is tijdens de Koptische periode.

Oorspronkelijk berichten
Ramesses II colossus discovered in old Heliopolis
Zahi Hawass fires back at criticism of colossus’ salvation

Het beeld van Seti II

Het beeld van mogelijk Ramses II

Graf van koninklijke schrijver Khonsu ontdekt

Van het Ministerie van Oudheden in Egypte

In El-Khokha op de Westoever van de Nijl bij Luxor is de rijk versierde tombe gevonden van een ‘koninklijke schrijver’ genaamd Khonsu. Het graf komt uit de 19e dynastie, de zogenaamde ‘Ramessidentijd’.

Tijdens werkzaamheden in het voorhof van TT 47, de tombe van Userhat, stuitten Japanse archeologen van de Waseda Universiteit op dit nieuwe graf. Het bevat o.a. een scène van de boot van de zonnegod begroet door vier bavianen. Ook toont het de grafeigenaar met zijn vrouw in aanbidding. Veel kleur is bewaard gebleven op de muren en het plafond van het graf.

Oorspronkelijke bericht en foto’s