Nieuws uit Egypte

U heeft al even niet van mij gehoord – dat was omdat ik zelf een maand in Egypte was. Hier heb ik o.a. het Grand Egyptian Museum bezocht, heerlijk rondgewandeld tussen de mastaba’s in Giza en Saqqara (eindelijk Irukaptah en Neferherenptah gezien!) en uitgerust/gewerkt in Luxor. Ook fijne samenwerkingen aangegaan voor leuke toekomstige plannen…

Dan volgt nu het laatste nieuws:

Nieuw heilig meer in Karnak

Het tempelcomplex van Karnak in Luxor staat bekend om zijn grote heilige meer waarin priesters zich baadden, heilige ganzen werden gehouden en waarop men de godenbark liet ronddobberen tijdens het Opet-feest. Daarnaast is er het halfronde Isheru-meer in de tempel gewijd aan de godin Moet. Dit tweede meer verwijst naar de mythe van ‘Het oog van Re’, waarin de zonnegod, moe geworden van zijn eigen schepping, zijn dochter naar aarde stuurt in de vorm van de wraakgodin Sechmet. Als leeuw verscheurt ze de mensheid, waarop de goden medelijden krijgen en een list verzinnen om haar te kalmeren. 7000 kruiken bier vermengd met rode oker wekken de gelijkenis met bloed. Bloeddorstig als ze is drinkt ze het meer van bloed op, en dronken geworden, zo mak als een kat, kan de godin worden verwijderd.

Deze heilige meren bij tempels stonden mythologisch gezien in verbinding met het oerwater Noen, waaruit de schepping voortkwam. De Benben-steen die uit het water oprees (later gesymboliseerd door obelisken en de top van piramides), was het eerste land waarop de zonnegod straalde, en precies op die plek werd de tempel gebouwd. De tempel als geheel stond dan ook voor de kosmos – met versteende papyruszuilen die vanuit het oermoeras tot aan de hemel reikten. Dat elke belangrijke stad zijn eigen heiligdom had maakte de Egyptenaren niet uit: elke tempel stond op zijn eigen oerheuvel.

Nu heeft een team van Egyptische en Chinese archeologen een nieuw heilig meer(tje) ontdekt bij Karnak. Het ligt bij de kapel van Ma’at in het Montu-tempelgebied. Het gaat om een bescheiden bassin van 50 m2 – een flinke badkuip.

Het tempelcomplex van Karnak is het grootste ter wereld, en er is over een periode van 2000 jaar door verschillende koningen aan gebouwd. Het was gewijd aan de godenfamilie Amon, Moet en Chonsu, maar er waren ook tempels en kapellen voor andere goden. Montu was een valkkopige oorlogsgod, terwijl Ma’at de personificatie was van gerechtigheid en sociale orde.

Vondsten bij de zonnetempel van Niuserre

In december werd bekend dat er nieuwe vondsten zijn gedaan bij de zonnetempel van Niuserre in Abusir/Abu Ghurab. Langzaam maar zeker wordt de structuur blootgelegd van dit 4400 jaar oude monument.

De tempel werd in 1901 ontdekt door de Duitse Egyptoloog Ludwig Borchardt, maar kon toen niet opgegraven worden wegens hoog grondwater. De ingang werd ontdekt onder 1,2 m Nijlslib. De originele vloer, kalkstenen zuilbasen en fragmenten van granieten zuilen zijn inmiddels vrijgelegd. Er was een trap naar het dak (om de zon/sterren te observeren?) en een aflopende weg naar de rivier. Een hiërogliefeninscriptie blijkt een uitgebreide festivalkalender te bevatten uit de tijd van koning Niuserre. De tempel was oorspronkelijk versierd met reliëfs, waarvan er nog enkele in het museum in Berlijn te vinden zijn. Ook zijn er grote altaren en bassins gevonden om het bloed van offerdieren in op te vangen. Het complex omvatte de huizen van priesters en personeel, en begraven boten die verwijzen naar de reis van de zonnegod langs de hemel.

Koningen uit de 5e dynastie (ca. 2500-2350 v.Chr.) bouwden deze tempels om de zonnegod Re te eren. Ze bevatten grote obelisken met een brede basis, een verwijzing naar de voorwereldlijke Benben-steen waarop de schepping plaatsvond. Hoewel er zeker zes zonnetempels moeten hebben bestaan (afgaande op inscripties waarin ze genoemd worden), zijn er tot op heden maar twee ontdekt.

Zonsverduistering in 2027

Op 2 augustus 2027 vindt in Luxor iets heel bijzonders plaats: een volledige zonsverduistering!

De oude Egyptenaren hadden een obsessie voor astronomische verschijnselen, zoals blijkt uit de verering van de zonnegod in zijn vele gedaantes en de associatie van de ster Sirius en constellatie Orion met de goden Isis en Osiris. Er zijn complexe astronomische plafonds bekend uit Egyptische graven en tempels en er is de beroemde zodiak van Dendera.

De oude Egyptenaren observeerden ook al zondsverduisteringen, al weten we niet precies hoe ze dit ervaarden. Op 1 april 2471 v.Chr. vond er een bijna totale eclips plaats in de Deltastad Boeto en de hoofdstad Memphis, in de tijd van koning Shepseskaf. Gek genoeg liet deze koning geen piramide bouwen, zoals zijn grote voorgangers Khufu, Khefren en Menkaure (de grote piramides van Giza), maar een platte mastaba! Zijn opvolgers in de 5e dynastie waren des te meer geïnteresseerd in de zonnecultus, en bouwden naast piramides ook zonnetempels.

Ook op 30 september 1130 v.Chr. vond er een zonsverduistering plaats, te zien vanuit Heliopolis. Volgens Egyptoloog Hans Goedicke is het geen toeval dat er in de mythe van ‘De strijd tussen Horus en Seth’ een regel staat over de zonnegod Re ‘die op zijn rug ligt’. Een verwijzing naar een zeldzaam astronomisch verschijnsel?

In het graf van Ramses 5 (KV9), later hergebruikt en uitgebreid door Ramses 6, is naast een prachtig astronomisch plafond (met de godin Noet die zich uitstrekt over de grafkamer) ook een andere bijzondere afbeelding te vinden. Tussen gang G en H is daar de maan afgebeeld als schijf en sikkel. Of is het de maan die voor de zon schuift?

Kortom: allerlei spannends. Maar wees er snel bij voor volgend jaar, want hotelkamers worden nu al geboekt!