Archeologisch nieuws
Ik weet dat ik eigenlijk aan mijn proefschrift moet werken maar er kwam ineens zoveel archeologisch nieuws uit Egypte dat ik het u niet wilde ontzeggen.
Allereerst natuurlijk de fantastische ontdekking van een Ramessidisch graf in de necropool van Sheikh Abd el-Qurna door mijn goede collega Carina van den Hoven! Carina heeft al enkele jaren een goed georganiseerde, kleinschalige opgraving op de westoever van Luxor waarbij ze voornamelijk TT (Thebaanse tombe) 45 bestudeert. Dit graf is kunsthistorisch zeer interessant omdat het in de 18e dynastie is aangelegd onder koning Amenhotep II door een man genaamd Djehuty (Thoth). Djehuty was opzichter van de landgoederen van een hogepriester van Amon, meneer Mery, die zelf ook weer een graf had in de Thebaanse necropool (TT 95). Ook was Djehuty opzichter van de weefateliers van de Karnaktempel.
Nu is TT 45 hergebruikt in de Ramessidische periode (zo’n 150 jaar later) door een man genaamd Djehutyemheb, die ook opzichter was van de wevers. De grafdecoratie is daarbij gedeeltelijk overschilderd en nieuwe namen opgeschreven, maar ook deels intact gelaten waardoor de kunststijl uit de 18e dynastie nog zichtbaar is. Hergebruik van tombes, grafschachten en reliëfblokken was vrij gebruikelijk in deze periode.
Nu heeft Carina dus een nieuw graf ontdekt. TT45 ligt namelijk in het laagste gedeelte van de Thebaanse necropool en heeft in het verleden te kampen gehad met wateroverlast. Nu is water in de woestijn toevallig een belangrijk onderwerp van mijn PhD-onderzoek naar landschap en klimaatverandering in het oude Egypte. Om een plan te maken om de tombes ook in de toekomst tegen regen en flash floods te beschermen, moest men sleuven graven rond het graf. Omdat de Thebaanse heuvels een gatenkaas vormen van tombes en honderden jaren in gebruik zijn geweest als begraafplaats, stuit je voor je het weet op de buurman van het graf dat je aan het onderzoeken bent.
Alle tombes in dit gebied zijn genummerd (vandaar TT45, TT95 etc.) Er zijn zo’n 400 graven met TT-nummers bekend, plus nog wat andere combinaties (hier vind je een lijst).
In de 19e en 20e eeuw zijn veel van deze graven al ‘ontdekt’ door schatgravers, archeologen en de bewoners van het dorpje Qurna, dat bovenop de begraafplaats was gesitueerd. Vaak zijn er aantekeningen gemaakt over de locatie, archeologie en grafdecoratie, soms tekeningen van de schilderingen of reliëfs gemaakt, of het hele graf is gepubliceerd in een mooi boek. Maar nog steeds gebeurt het dat er nieuwe, nog onbekende graven worden ontdekt. Dan voegen we weer een nieuwe naam en een nieuw stukje toe aan de groeiende puzzel van Nieuwerijks Thebe.
De nieuw ontdekte grafbewoner is meneer Paser. Een nummer moet zijn graf nog krijgen. De grafdecoratie is nog moeilijk te onderscheiden omdat er een laagje aangekoekte stof op de schilderingen zit. Het graf zal de komende seizoenen worden schoongemaakt en geconserveerd door de archeologen van Carina’s team. We wensen haar alvast veel felicitaties en succes!
Foto’s © TT45 Project
Zie ook de website van het project: Stichting Archeologisch Erfgoed Luxor
Op 16 september zal Carina van den Hoven een online lezing geven via stichting Huis van Horus, aanmelden kan hier.
Ander nieuws
Saqqara
Een Egyptische archeologische missie heeft in de Bubasteion-necropool van Saqqara drie rotsgraven ontdekt uit het Nieuwe Rijk (ca. 1550-1070 v.Chr.).
Het eerste graf behoort toe aan een zekere Mentoehotep en toont onder meer scènes van de jacht en offerdragers, en een afbeelding van hem samen met zijn moeder. De titels in het graf wijzen op een hoge militaire en bestuurlijke functie, zoals ‘Koninklijk Zegeldrager’ en ‘Opzichter van de Buitenlanden’. Het tweede graf is van de koopman Paremwia, die verbonden was aan het (tempel)landgoed van de god Ptah. Ook zijn vrouw, de Dame van het Huis Tuwy, zijn moeder, Zangeres van Amon Atibyu, en zijn vier zoons worden genoemd. Het derde, slechter bewaarde graf is van Nehesy en zijn vrouw Neferptah. Het graf bevat een tekst die verwijst naar de terugkeer van een legerleider uit Mitanni in Noord-Syrië.
Foto’s © Ministerie van Oudheden
Gebel el-Teir
Bij Minya in Midden-Egypte zijn twee tombes gevonden uit de Vroegdynastieke periode. De voorzitter van de Oudheidkundige Dienst vergelijkt de layout met het graf van koning Den in Abydos. Rond de vroege tombes liggen begravingen uit dezelfde tijd uit de zogenaamde Late Periode (ca. 2500 jaar later). Het gebied is tevens als steengroeve gebruikt.
De predynastieke begravingen worden gekenmerkt door de gehurkte houding van de overledene, ingewikkeld in matten. Daarbij werd aardewerk meegegeven dat wijst op een datering in de Naqada II en III periodes (ca. 3300 v.Chr.). Het is bijzonder dat deze begraafplaats na duizenden jaren zijn functie behield.
De twee graven en Predynastiek aardewerk
Terug naar Luxor
Eerder in mei dit jaar zijn er twee tombes feestelijk geopend in Luxor, nadat ze gerestaureerd en geconserveerd zijn. Het gaat om de tombes van Amenhotep genaamd Rabuia (TT416) en zijn zoon Samut (TT417) in het deel van de Thebaanse necropool dat El-Khokha wordt genoemd. Men was in 2015 op deze twee tombes gestuit bij werkzaamheden aan het graf van Djehuty (TT110).
Naast het openen van de tombes is er gewerkt aan verbeterde informatieborden, beschaduwde plekken en een bezoekersgids in het Engels en Arabisch. Ook noemde de minister dat er werk wordt verricht aan de riolering op de westoever van Luxor om het grondwaterpeil te verlagen. Verhoogd grondwater kan de monumenten ernstig beschadigen.
