Oudegyptische stedencursus

Beschrijving

1. Vroegste steden
De eerste steden langs de Nijl speelden een belangrijke rol bij het ontstaan van Egypte. In Hierakonpolis was al vroeg een cultuscentrum voor de valkgod Horus en vormden ideeën over het Egyptische koningschap. De stad ontwikkelde zich met een gelaagde samenleving, verschillende stadsdelen en zelfs een exotische dierentuin. Een belangrijke tegenhanger vormde Boeto in de Delta, waar de cobragodin Wadjet zegevierde. Aardewerk vertelt het verhaal van twee culturen die samensmolten, maar altijd de ‘Twee Landen’ bleven. In Abydos werden de eerste koningen begraven, en verrezen enigmatische structuren van kleisteen meters hoog boven de woestijn. Maar de toekomst van Egypte zou in het noorden liggen…

2. Het Piramidetijdperk
Tijdens het Oude Rijk ontstaat een rijke cultuur waarbij de machtige koningen piramides, tempels en zonneheiligdommen bouwen rond de hoofdstad Memphis. Hierdoor ontstaan ook nederzettingen met voorzieningen voor de bouwers van deze monumenten, en alle administratie daaromheen. In het papyruslogboek van Merer vinden we aanwijzingen voor de logistiek rond de piramidebouw. In Heliopolis verrijst een heiligdom dat de zonnegod centraal zet, die echter langzaam wordt verdrongen door de dodengod Osiris. Ambtenaren worden naar alle delen van het rijk gestuurd – en soms zelfs tot ver daarbuiten. Aan het eind van het Oude Rijk verschuift de macht langzaam steeds meer naar de provincies: wat heeft klimaatverandering hiermee te maken?

3. Reis door de provincie
We gaan een flinke reis maken door het Egyptische landschap, en doen bij elke bocht in de Nijl nieuwe ontdekkingen. Zo zijn er piramides te vinden tot ver in het zuiden. Op onze reis bezoeken we de vruchtbare Fayum-oase, de rotsgraven van Beni Hassan en Meir, en de rijke stad Achmim. Wat vertellen de graven van lokale gouverneurs ons over het bestuur van de provincie, en over hun verhouding tot de farao? En wat betekenen de afbeeldingen van kleurrijk geklede handelaars, strijdgewoel rond forten en uitgehongerde herders over de relatie met niet-Egyptenaren?

4. Amarna: Experiment in de woestijn
Rond 1350 v.Chr. gebeurt er iets heel bijzonders in Egypte: de inmiddels gevestigde hoofdstad Thebe wordt verlaten voor een kaal stuk grond in Midden-Egypte. In korte tijd wordt een volledige stad uit de grond gestampt, met tempels, paleizen, villa’s en tuinen en zowel de tombes van edelen als anonieme graven van minder gefortuneerde Egyptenaren. Archeologisch is deze verlaten stad perfect bewaard gebleven, en vertelt ons heel veel over Oudegyptische stedenbouw en de mensen die er hun dagen doorbrachten. Struin door het zand om deze unieke zonnestad te ontrafelen.

5. Thebe: De honderdpoortige stad
Het Oudegyptische Waset, door Homerus de honderdpoortige stad genoemd, kent ongekende groei tijdens het Nieuwe Rijk. De stad bestrijkt beide Nijloevers, met de grote tempelcomplexen van Karnak en Luxor op de oostoever, en de dodentempels en necropolen op de westoever. Over de stad van de levenden worden we geïnformeerd door de kleurrijke afbeeldingen in de graven. In het paleis van Amenhotep III nemen we een kijkje in de koninklijke vertrekken. Centraal staat ook Deir el-Medina, het kunstenaarsdorp waarvan het dagelijks leven van de geletterde bewoners in uitzonderlijk detail is overgeleverd.

6. Van de Delta tot de zee
De laatste les volgt Egyptes verschuivende zwaartepunt terug naar het noorden. In de Delta ontstonden in verschillende periodes belangrijke steden, zoals de Hyksos-hoofdstad Avaris, het Piramesse van koning Ramses II en Tanis met zijn vergulden koningen. Met de stichting van Alexandrië aan de Middellandse Zee werd de blik definitief naar buiten gericht. Ook de havenstad Berenike aan de Rode Zee geeft unieke inzichten in de handel met verre landen, en vertelt het verhaal van hoe Egypte zich met de rest van de wereld verbond.