Egyptologie voor iedereen

Categorie: Musea Pagina 1 van 4

Museumnieuws

In het Louvre in Parijs zijn de eerste drie gerenoveerde zalen van de Egyptische afdeling heropend, met onder andere de mastaba van Akhethetep. De mastaba werd gepresenteerd op de 200e geboortedag van Auguste Mariette, de ontdekker van de necropool van Saqqara waar de grafkapel is opgegraven. Het ‘object’ kwam al in 1903 naar het Louvre en pas in 1996 zijn opgravingen verricht in Saqqara om de oorspronkelijke architecturale context te bestuderen. De kapel is gerestaureerd dankzij een inzamelingsactie gestart in 2017.

In een kleine tentoonstelling in het Neues Museum in Berlijn wordt tot 16 januari 2022 het thema Oudegyptische muziek behandeld. Er zijn muziekinstrumenten te bewonderen en afbeeldingen van muzikanten in reliëfs en grafschilderingen. Een speciale muzikale dag wordt georganiseerd om de tentoonstelling af te sluiten.

Lier uit het Dal der Koningen, 18e dynastie (Neues Museum)

In het Fitzwilliam Museum in Cambridge vindt tot eind augustus een tentoonstelling plaats getiteld Scent from Nature: Beauty’s botanical origins. Hier zijn o.a. waterverftekeningen van de botanische collectie te zien, maar ook parfumflesjes uit het Oude Egypte en Griekenland.

Het Archeologisch Museum in Bologna heeft de komende jaren een bijzondere gast: een meer dan 2 meter hoog zitbeeld van Sakhmet, de angstaanjagende godin met de kop van een leeuwin en het lichaam van een vrouw. Het beeld is afkomstig van het Egyptisch Museum in Turijn en maakt deel uit van een tentoonstelling over Sakhmet door Daniela Picchi.

Koning Amenhotep III van de 18e dynastie liet honderden Sakhmet-beelden oprichten in de Moet-tempel van Karnak en zijn eigen dodentempel in Westelijk Thebe. Dit om de woeste godin te kalmeren en welvaart en gezondheid af te dwingen.

Meer tentoonstellingen

Frankrijk

Aix-en-Provence – Musée Granet (tot 26 september 2021)
Pharaon, Osiris et la momie: l’Egypte ancienne à Aix-En-Provence

Vif – Musée Champollion (tot 21 november 2021)
Restituer l’Égypte Antique: Voyage architectural, de Jean-Claude Golvin á Assassin’s Creed

Clermont-Ferrand – Musée Bargoin (tot 9 januari 2022)
Traits d’Égypte, Marcelle Baud (1890-1987)

Italië

Bologna – Civico Museo Archeologico (tot 30 januari 2022)
Sotto il cielo di Nut – Egitto Divino

Museumnieuws

Bent u (bijna) ingeënt en klaar om weer eens een museum van binnen te zien? Er zijn diverse tentoonstellingen in binnen- en buitenland om deze zomer te ontdekken.

Nederland

Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is weer geopend! Met twee prachtige tentoonstellingen: Doggerland en Tempels van Malta, beide tot 31 oktober te zien. Geen Egypte voor de verandering, maar wel zeer de moeite waard. Voor de kinderen is er nog het interactieve Op zoek naar Toetanchamon. Maar ook de vaste opstelling zult u al die tijd gemist hebben.

Een lezing over Doggerland door Luc Amkreutz kunt u hier terugkijken.

Mesolitische jagers | illustratie © Kelvin Wilson voor Rijksmuseum van Oudheden

Ook het Allard Pierson in Amsterdam opent zijn deuren weer, nadat we zijn zoet gehouden met een aantal lunchlezingen die u online kunt terugkijken. Bijvoorbeeld deze van conservator Ben van den Bercken over dierenmummies:

In het Allard Pierson kunt u tot 29 augustus de tentoonstelling Godinnen van de Art Nouveau bekijken, maar ook de nieuwe vaste presentatie Van Nijl tot Amstel.

Duitsland

In de James-Simon-Galerie in Berlijn is tot 12 september de tentoonstelling Achmîm: Ägyptens vergessene Stadt te zien. De 6000-jarige geschiedenis van deze stad wordt daarin belicht. Cultusplaats van de vruchtbaarheidsgod Min en vandag de dag nog steeds een centrum van textielproductie. Enkele bekende personen uit de Egyptische geschiedenis, zoals Teje, de moeder van Achnaton, en farao Eje, komen hier vandaan.

Meer over Achmim
Publicatie bij de tentoonstelling

Model van een bakkerij, 11e dynastie © Staatliche Museen zu Berlin, Ägyptisches Museum und Papyrussammlung / Foto: Sandra Steiß

Frankrijk

In het plaatsje Vif is op 5 juni het Musée Champollion geopend, gewijd aan de vertaler van het hiërogliefenschrift. Het museum beslaat drie verdiepingen en heeft 85 oudheden te leen van het Louvre.

In het Musée Victor Hugo in Villequier is tot 31 oktober de tentoonstelling Voyage(s) en Orient: Voyages de Normands au XIXe siècle te zien. Het gaat over het beeld dat reizigers als Maxime du Camp, Camille Saint-Saëns en Victor Hugo van het Midden-Oosten hadden, getoond aan de hand van teksten, tekeningen en correspondentie.

Tjeschië

In het Národní muzeum in Praag is de tentoonstelling Kings of the Sun verlengd tot 30 september. Dit project documenteert de archeologische ontdekkingen gedaan door Tsjechische Egyptologen, veelal in de necropool van Abusir. Met bruiklenen uit het Egyptisch Museum in Cairo en diverse musea in Duitsland.

Deze tentoonstelling geeft een beeld van de zonnekoningen uit de 5e dynastie, die niet alleen piramidecomplexen bouwden maar ook zonnetempels aanlegden in Abusir. In de schaduw van deze monumenten bouwden de hoge ambtenaren van de Egyptische elite hun prachtig gedecoreerde mastaba-tombes. Een tentoonstelling die ik zelf nog graag zou bezoeken!

Topstukken van het RMO

Voor het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden mag ik het nieuwe Topstukkenboek reviewen. Het vorige boek waarin honderd topstukken uit de collectie werden beschreven stamt uit 2009. Het nieuwe boek kwam uit in 2020 en valt op door de mooie vormgeving. Het is in de winkel van het RMO in twee talen (Nederlands en Engels) verkrijgbaar. Waar het oude boek slechts een voorwoord bevat en gelijk in de objecten duikt, vertelt het nieuwe boek ook iets over hoe de museumcollectie tot stand is gekomen.

Het RMO begon als ‘archeologisch kabinet’ van de Universiteit Leiden met een verzameling beelden die stond opgesteld in de Oranjerie van de Hortus Botanicus. Door aankoop van collecties, zoals de Egyptische verzameling van Giovanni d’Anastasi, werd het RMO een belangrijk museum in Europa. In die tijd bevatte het museum nog ‘Oost-Indische’ kunst, maar ook al vondsten van opgravingen in eigen land. In 1903 ging de ‘volkenkundige’ verzameling naar wat nu het Museum Volkenkunde is.

Het Archeologisch Cabinet in de Oranjerie van de Hortus Botanicus

Toen Nederlandse teams na de Tweede Wereldoorlog zelf in het Midden-Oosten en Egypte gingen graven en er wetgeving kwam om het verzamelen tegen te gaan, veranderde de rol van het museum. Erfgoedbeheer, preservatie en onderzoek staan nu meer op de voorgrond. Eigenlijk bevat het museum een gekke combinatie van oudheden uit Egypte, het Nabije Oosten en de Klassieke Wereld aan de ene kant, en Nederlandse archeologie aan de andere kant. Dit past binnen het oude verhaal van het Midden-Oosten als bakermat van de beschaving, via de Grieken en Romeinen aan de Europeanen doorgegeven. Maar is dit verhaal vandaag de dag nog relevant?

De RMO-collectie bevat natuurlijk niet alleen maar topstukken. Het gros van de archeologie bestaat uit gebroken aardewerk, botfragmenten en vuursteenscherven. Elke archeologiestudent is daarmee bekend. Maar af en toe stuit je toch op parels in de Nederlandse klei of in de woestijn van Egypte: een gave Romeinse terra sigillata-pot, of een graftombe met ongeschonden reliëfs. Dus ondanks dat Indiana Jones niet meer van deze tijd is, waan je je als archeoloog soms toch nog een schatgraver, op je buik door het mummiestof, op zoek naar resten van een oude beschaving.

Reliëf in de grafkelder van Maya in Saqqara, ontdekt in 1986

In het nieuwe Topstukkenboek staan de objecten op volgorde van binnenkomst in het museum, waardoor je de collectie als het ware ziet ontstaan. Bij elk object staat een datering, herkomst, afmetingen, hoe en wanneer het in het museum is gekomen en, niet onbelangrijk, het inventarisnummer. Zo kun je in de vernieuwde collectiezoeker op de website voor elk object literatuurverwijzingen en meerdere foto’s vinden. Elk topstuk is voorzien van achtergrondinformatie (meer dan in het vorige boek) en smaakvolle (nieuwe) foto’s.

Op p. 25 wordt bijvoorbeeld de mummie van Anchhor besproken. We lezen dat de mummie met röntgen en CT is onderzocht, en dan het pakket een man van in de vijftig bevat met slijtage aan tanden en botten. Hij had diverse amuletten en ringen om zijn lijf, die verschoven zijn alsof de mummie een tijd rechtop heeft gestaan. Hij behoorde tot een Thebaanse priesterfamilie die in Deir el-Bahari werd begraven. De negentiende eeuwse verzamelaar vermeldde onterecht dat de mummie in een rotsgraf in Cyprus zou zijn gevonden.

De mummie van Anchhor

Bij het beeldje van de Leidse schrijver (p. 33) wordt verteld waarom beelden zo belangrijk waren voor de grafeigenaar, waarom je beter schrijver kon worden dan een ander beroep uitoefenen (‘De rietsnijder heeft last van de muggen, de vogelvanger van krokodillen in de Nijl’), en hoe lastig het was om een beeld te maken uit het loodzware granodioriet dat gewonnen werd in Aswan. De teksten zijn informatief en leuk om te lezen.

Door de volgorde valt op dat de meeste Egyptische stukken tijdens de negentiende eeuw zijn aangekocht. Een van deze aankopen, de imposante beelden van Maya en Merit (p. 49) leidde tot diverse ontdekkingen in de woestijn bij Saqqara sinds de jaren 1980. Als je op reis gaat naar Egypte kun je daar zelf alle door de Nederlanders (en Britten) ontdekte graftombes bekijken, waaronder ook het graf van Horemheb (p. 69). Een beeld in een museum is één ding, maar de combinatie van landschap, architectuur, archeologische context en de objecten zelf vertelt nog veel meer over een oude cultuur.

De meest recente Egyptologische aanwinst is het zitbeeldje van koning Ninetjer (p. 201). Slechts 13,5 cm hoog (waarom lieten vroege farao’s toch zulke grote piramides, maar kleine beeldjes maken?) en gemaakt van kwartsiet, toont het de koning in zijn jubileumgewaad. Deze koning liet trouwens nog geen piramide bouwen, dat kwam pas later in de mode. Hij is begraven in een groot rotsgraf in Saqqara. We weten dat het om Ninetjer gaat omdat zijn naam in hiërogliefen in de zijkant is gekerfd. Het beeldje was lange tijd zoek omdat het in een privéverzameling zat.

Een andere vrij recente aankoop (2000) komt oorspronkelijk uit Nubië, voorbij de eerste cataract van de Nijl bij Aswan. Hoewel de Nubische beschaving lange tijd werd gezien als een ‘kopie’ van de Egyptische, werpt recent onderzoek nieuw licht op de zaak. De Nubische heersers bouwden steden, tempels en piramides en veroverden rond 722 v.Chr. een groot deel van Egypte. De hoofdstad van het koninkrijk Koesj lag bij Napata, waar deze twee beddenpoten vandaan komen (p. 181). Ze stellen kattenfiguren voor met een mensenhoofd, in een bijzonder mengeling van Nubische en Egyptische elementen. Deze poten waren eens onderdeel van een meubelstuk dat werd meegegeven in het graf van een Nubische koning.

Zelf wist ik al dat ik Egyptologie wilde studeren nog voor ik de mummies en grote Achnaton-beelden (van de expositie Farao’s van de Zon) in het Rijksmuseum van Oudheden had gezien. Maar als er een plek is waar de oudheid tot leven komt, waar nog steeds onbeantwoorde vragen liggen voor onderzoekers, en waar je je even in het verleden kunt wanen, dan is het wel dit mooie museum in Leiden.

Pagina 1 van 4

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén